Nasz badacz współautorem w publikacji w Nature Ecology & Evolution

04 03 2026

Dr hab. Kenneth De Baets, prof. ucz. z Instytutu Biologii Ewolucyjnej, jest współautorem publikacji naukowej pt. „The billion-dollar case for sustaining palaeontology’s digital databases”, która ukazała się na łamach czasopisma Nature Ecology & Evolution. Praca dotyczy oddziaływania otwartych baz danych na paleontologię, które umożliwiły wielkoskalowe badania historii życia na Ziemi, ale jednocześnie jak bardzo te zasoby są nietrwałe.

Otwarte bazy danych w paleontologii to publicznie dostępne systemy umożliwiające gromadzenie i zarządzanie informacjami o zapisie kopalnym, w tym o danych taksonomicznych, stratygraficznych i lokalizacyjnych. Bazy stanowią fundament wielkoskalowych analiz historii życia na Ziemi, umożliwiając przejście od lokalnych zestawień do analiz globalnych i wielkoskalowych (m.in. odsłaniając wzorce makroewolucyjne masowych wymierań). Bazy gromadzą dane tworzone ogromnym nakładem pracy, a ich utrzymanie jest warunkiem dalszego rozwoju badań. Ograniczeniem baz jest to, że część zawartych w nich informacji to dane „przetworzone”, będące interpretacjami, które częściej się zmieniają w trakcie rozwoju nauki, a trwałość i odtwarzalność badań wymaga mocnych powiązań baz z danymi podstawowymi i fizycznymi okazami, powiązanymi bezpośrednio z kontekstem geologicznym.

Celem pracy było zmapowanie otwarte, społecznościowych i niepowiązanych z organami państwowymi baz danych z zakresu paleontologii, geologii i nauk o Ziemi oraz ilościowa ocena ich dynamiki, w tym określenie jak często powstają i zanikają, oraz oszacowanie, jako jest koszt utraty danych i przedstawienie rekomendacji zwiększających trwałość tych zasobów.

Wykazano, że aż ok. 85% otwartych baz danych działa krócej niż 15 lat a niemal połowa zidentyfikowanych zasobów staje się nieaktywna już w ciągu 5 lat, zaś mniej niż 15% dożywa dekady, co autorzy wiążą z typowymi 5-letnimi cyklami finansowania grantowego. Równolegle widać wzrost tempa tworzenia baz w ostatnich trzech dekadach, ale także wyraźne piki utraty baz skorelowane z tymi cyklami. W części ekonomicznej autorzy pokazują, że konserwatywna wartość odtworzenia danych w dużych bazach, takich jak PBDB, GBDB czy Neotoma sięga minimum 3,63 mld USD.

Praca wykazuje, że bazy danych w paleontologii zachowują się jak nietrwałe projekty, a nie jak długowieczne zasoby badawcze, mimo że są kluczowe dla rozwoju nowoczesnej, ilościowej paleobiologii. Główną rekomendacją badaczy jest odejście od krótkoterminowych modeli finansowania, wzmocnienie wsparcia instytucjonalnego, rozwój interoperacyjnych i modułowych architektur oraz silniejsze wiązanie rekordów cyfrowych z fizycznymi okazami i metadanymi. Autorzy proponują też kierunek „trzeciej generacji” systemów baz danych, gdzie zamiast wielu rozproszonych, słabo połączonych projektów powstaje sieć modułów (np. taksonomia, stratygrafia, proweniencja) utrzymywana przez społeczność i wspierana bardziej stabilnie na poziomie infrastruktury.

Publikacja została zrealizowana pod przewodnictwem Elizabeth Dowding i jest ona jednym z kluczowych rezultatów dużej międzynarodowej grupy IRAL (Integrated Record of Ancient Life), kierowanej przez Emmę Dunne (Trinity College Dublin) oraz Ádáma Kocsisa (Friedrich-Alexander-Universität Erlangen-Nürnberg), w ramach projektu PaleoSynthesis finansowanego przez Fundację Volkswagena.

Gratulujemy Dr Kenneth De Baets współautorstwa w artykule, który dostępny jest pod wskazanym linkiem: https://doi.org/10.1038/s41559-026-02985-8

Fot. (okładka): Mirek Kazmierczak