Grant OPUS na badania nad wpływem rozpadu dawnych kontynentów na ewolucję jaszczurek

24 06 2026

Dr Mateusz Tałanda z Instytutu Biologii Ewolucyjnej otrzymał finansowanie z Narodowego Centrum Nauki w kwocie 1 888 876 PLN w ramach konkursu OPUS 30 na realizację projektu pt. „Długie transoceaniczne dyspersje, czy pomosty lądowe? Rozwikłanie wzorców biogeograficznych i sukces ewolucyjny jaszczurek nadrodziny Lacertoidea”.

Dlaczego niektóre grupy jaszczurek występują dziś niemal na całym świecie, podczas gdy inne ograniczone są do pojedynczych kontynentów? Czy ich współczesne rozmieszczenie jest skutkiem dawnych migracji, czy też rozdzielenia populacji przez rozpad superkontynentów? Odpowiedzi na te pytania będzie szukał zespół z Uniwersytetu Warszawskiego w ramach nowego projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki.

Badania skoncentrują się na jaszczurkach żyjących w kredzie, około 70 milionów lat temu, których wyjątkowo bogate i dobrze zachowane skamieniałości pochodzą między innymi z pustyni Gobi w Mongolii. Okres ten był kluczowy dla ewolucji dzisiejszych grup jaszczurek i węży. Jednocześnie był to czas intensywnych zmian geograficznych i klimatycznych, które mogły decydować o tym, gdzie poszczególne linie ewolucyjne powstawały, rozprzestrzeniały się lub wymierały.

Celem projektu jest odtworzenie historii tych procesów poprzez połączenie danych paleontologicznych, analiz filogenetycznych oraz badań biogeograficznych. Dzięki temu naukowcy będą mogli sprawdzić, gdzie i kiedy powstały najważniejsze grupy dzisiejszych jaszczurek i jakimi drogami dotarły na różne kontynenty.

Projekt opiera się na wcześniejszych odkryciach kierownika badań, dr. Mateusza Tałandy, który wykazał między innymi, że różnicowanie się niektórych grup jaszczurek mogło rozpocząć się jeszcze przed rozpadem Pangei. Badania te, opublikowane w prestiżowych czasopismach, takich jak Nature i Palaeontology, pokazały, że skamieniałości dostarczają kluczowych informacji nie tylko o budowie dawnych zwierząt, ale również o ich pochodzeniu i historii geograficznej.

Nowy projekt wykorzysta najnowocześniejsze techniki obrazowania, w tym tomografię komputerową i rekonstrukcje 3D, które pozwalają badać nawet najbardziej delikatne elementy szkieletu bez uszkadzania okazów. Wyniki badań pomogą lepiej zrozumieć, jak procesy geologiczne i zmiany środowiska wpływały na ewolucję jednej z najbardziej różnorodnych grup kręgowców na Ziemi.

Serdecznie gratulujemy otrzymania grantu i trzymamy kciuki za jego realizacje!

Szczegóły dotyczące konkursów Narodowego Centrum Nauki na stronie: https://www.ncn.gov.pl/aktualnosci/2026-06-11-wyniki-opus30-sonata21