Grant NCN OPUS na badania nad małymi regulatorowymi RNA w adaptacji Yersinia

12 12 2025

Dr Karolina Jaworska z Zakładu Biologii Molekularnej Instytutu Mikrobiologii Wydziału Biologii UW otrzymała finansowanie z Narodowego Centrum Nauki w kwocie 1 740 940 PLN w ramach konkursu OPUS 29 na realizację projektu pt. „Małe regulatorowe RNA jako kluczowe elementy w adaptacji Yersinia: Analiza porównawcza Y. enterocolitica i Y. ruckeri w kontekście patogenezy i ekologii”.

Mikroorganizmy muszą szybko dostosowywać ekspresję swoich genów, aby przetrwać w stale zmieniających się warunkach środowiska. Bakterie wykorzystują różne strategie regulacyjne, w tym małe regulatorowe RNA (sRNA), które zapewniają szybszą, a jednocześnie mniej wymagającą energetycznie niż w przypadku białek regulatorowych, regulację procesów komórkowych. Dla bakterii chorobotwórczych szybka adaptacja do zmian temperatury, osmolarności, pH, dostępności składników odżywczych oraz presji układu odpornościowego gospodarza jest kluczowa dla syntezy czynników wirulencji.

Bliski związek między ludźmi i zwierzętami stanowi globalne wyzwanie dla zdrowia publicznego ze względu na potencjalne przenoszenie chorób odzwierzęcych. Kampylobakterioza, salmonelloza i jersinioza to najczęstsze choroby odzwierzęce zgłaszane w krajach Unii Europejskiej. Yersinia enterocolitica jest ważnym czynnikiem etiologicznym jersiniozy, przenoszonym głównie przez skażoną żywność, zwłaszcza wieprzowinę i charakteryzuje się dużą zmiennością – obejmuje sześć biotypów różniących się poziomem zjadliwości. Yersinia ruckeri stanowi poważny problem w akwakulturze, wywołując chorobę ERM (enteric redmouth disease) u ryb łososiowatych. Patogen ten szerzy się poprzez wodę, kał zakażonych ryb oraz biofilmy, prowadząc do wysokich strat ekonomicznych w hodowlach.          

Celem projektu jest identyfikacja i charakterystyka sRNA u Y. enterocolitica i Y. ruckeri. Wykorzystanie sekwencjonowania RNA pozwoli zidentyfikować sRNA, określić ich ekspresję w różnych warunkach wzrostu oraz określić potencjalne cele działania powiązane z wirulencją. Szczegółowe analizy molekularne umożliwią poznanie roli wybranych sRNA w fizjologii i patogenezie bakterii. Badania zostaną przeprowadzone na izolatkach klinicznych o różnym stopniu wirulencji, aby uchwycić zróżnicowanie regulacyjne między szczepami.

Wyniki projektu pogłębią wiedzę na temat potranskrypcyjnej regulacji ekspresji genów za pośrednictwem sRNA w rodzaju Yersinia, ujawniając mechanizmy kluczowe dla adaptacji i rozwoju choroby. Zidentyfikowane sRNA lub ich syntetyczne analogi mogą wspierać przyszłe strategie wyciszania genów i przyczynić się do opracowania ukierunkowanych metod zwalczania infekcji bakteryjnych w obliczu rosnącej oporności na antybiotyki.