Grant OPUS na badania mechanizmów unikania odpowiedzi immunologicznej przez wirusy
01 07 2026
Dr hab. Agnieszka Kwiatek, prof. ucz. z Zakładu Wirusologii Molekularnej Instytutu Mikrobiologii, otrzymała finansowanie z Narodowego Centrum Nauki w kwocie 1 993 900 PLN w ramach konkursu OPUS 30 na realizację projektu pt. „Remodelowanie mitochondrialne indukowane przez niestrukturalne białka wirusów oddechowych jako mechanizm immunoreprogramowania makrofagów.”
Wirusy oddechowe, takie jak wirus RSV, wirus grypy A czy SARS-CoV-2, stanowią poważne wyzwanie dla zdrowia publicznego, powodując choroby od łagodnych infekcji dróg oddechowych po ciężkie, zagrażające życiu stany. Pomimo postępów w wirusologii i immunologii, wiele aspektów interakcji wirus–gospodarz pozostaje słabo poznanych, szczególnie mechanizmy umożliwiające wirusom unikanie odpowiedzi immunologicznej i utrzymywanie się w tkankach. Zrozumienie tych procesów jest kluczowe dla opracowania skutecznych terapii przeciwwirusowych oraz dla zapobiegania długoterminowym konsekwencjom infekcji wirusowych. Interakcje między komórkami nabłonkowymi, które stanowią główne miejsce infekcji, a komórkami odpornościowymi, takimi jak makrofagi, odgrywają istotną rolę w kształtowaniu wczesnej odpowiedzi immunologicznej i przebiegu infekcji.
Celem projektu jest zbadanie mechanizmów, dzięki którym wirusowe białka niestrukturalne zaburzają ultrastrukturę mitochondriów w komórkach nabłonkowych oraz zbadanie wpływu tych zmian na funkcjonowanie makrofagów. Sprawdzana przez badaczy hipoteza zakłada, że zmiany w strukturze mitochondriów prowadzą do wydzielania przez komórki nabłonkowe związków parakrynnych, które modulują aktywność makrofagów, zmieniając ich fenotyp z prozapalnego na immunoregulacyjny. Taki stan makrofagów może osłabiać odpowiedź przeciwwirusową i sprzyjać utrzymaniu wirusa w tkankach.
W ramach projektu prowadzone będą badania wpływu wirusowych białek niestrukturalnych na mitochondria oraz funkcjonalne analizy wpływu wirusowych białek niestrukturalnych na komunikację między nabłonkiem a makrofagami. Szczególną rolę odegra wykorzystanie nowoczesnej technologii mikrofluidyki organ-on-a-chip, pozwalającej na odtworzenie złożonej mikroarchitektury nabłonka i dynamicznych interakcji komórkowych w warunkach przypominających tkanki ludzkie. Dzięki tej metodzie możliwe będzie precyzyjne modelowanie komunikacji nabłonkowo–makrofagowej w warunkach przepływu medium i kontrolowanych gradientów związków parakrynnych, co zwiększa trafność biologiczną wyników i pozwala lepiej przewidzieć odpowiedzi w organizmie człowieka. Dodatkowo, zastosowane zostaną analizy molekularne i transkryptomiczne, pozwalające określić zmiany ekspresji genów i aktywności szlaków sygnałowych w makrofagach, oraz metody obrazowania ultrastrukturalnego mitochondriów, umożliwiające ocenę wpływu wirusowych białek niestrukturalnych na organizację i funkcję tych organelli. Istotnym aspektem projektu jest identyfikacja związków parakrynnych, wydzielanych przez komórki nabłonkowe eksprymujące wirusowe białka niestrukturalne, które są kluczowe dla modulacji odpowiedzi makrofagów.
Uzyskane wyniki pozwolą lepiej zrozumieć strategie wirusów oddechowych w unikaniu odpowiedzi immunologicznej i mogą otworzyć nowe możliwości leczenia i zapobiegania infekcjom wirusowym.
Serdecznie gratulujemy otrzymania grantu i trzymamy kciuki za jego realizację!
Szczegóły dotyczące konkursów Narodowego Centrum Nauki na stronie: https://www.ncn.gov.pl/aktualnosci/2026-06-11-wyniki-opus30-sonata21