Europejska mykologia na styku nauki akademickiej i obywatelskiej

16 04 2026

Dr hab. Julia Pawłowska (autorka korespondencyjna) i dr Igor Siedlecki z Instytutu Biologii Ewolucyjnej są współautorami artykułu naukowego pt. „Mapping the landscape of mycological organizations in Europe: where citizen science meets professional mycology” opublikowanego w czasopiśmie Biodiversity and Conservation.

Praca dotyczy rozpoznania aktualnej struktury i charakteru działania organizacji mykologicznych w Europie oraz pokazania, w jaki sposób nauka obywatelska i nauka akademicka splatają się dziś w badaniach nad różnorodnością grzybów.

Zainteresowanie grzybami i dzielenie się wiedzą na ich temat mają bardzo długą tradycję, jednak formalne organizacje mykologiczne zaczęły powstawać stosunkowo późno, bo dopiero pod koniec XIX wieku. Co więcej, rozwijały się w Europie nierównomiernie i w dużej mierze niezależnie. W rezultacie brakuje całościowego, aktualnego i porównawczego obrazu europejskich organizacji mykologicznych oraz projektów nauki obywatelskiej (ang. citizen science) skupionych na różnorodności grzybów.

Wyniki, przeprowadzonych w ramach pracy badań ankietowych pokazały, że liczba organizacji mykologicznych różni się silnie między krajami i nie jest związana z wielkością państwa czy liczbą ludności. Większość badanych organizacji działa też na zasadzie wolontariatu. Aż 97% organizacji łączy osoby związane z nauką akademicką i mykologów bez formalnego zaplecza akademickiego, co pokazuje, że współczesna mykologia europejska w dużej mierze opiera się na współpracy między profesjonalistami i pasjonatami.

W przypadku nauki obywatelskiej dominowały inicjatywy niskobudżetowe, oparte głównie na zbieraniu obserwacji i dokumentacji fotograficznej występowania grzybów. Mimo że ponad połowa projektów deklaruje rejestrowanie obserwacji w bazach publicznych (takich jak na przykład baza GBIF; https://www.gbif.org/pl/), to nadal znaczna część danych pozostaje przechowywana lub publikowana lokalnie, co utrudnia ich późniejsze wykorzystanie w ochronie przyrody w skali paneuropejskiej.

Autorzy wskazują, że działające na styku środowisk akademickich i nieakademickich organizacje mykologiczne mogą stać się kluczowymi węzłami koordynującymi lokalne społeczności w celu lepszego poznania i ochrony różnorodności grzybów. Wskazują również, że jednym z czynników hamujących rozwój zintegrowanego monitoringu grzybów w skali całego kontynentu są bariery językowe, kulturowe i ekonomiczne, a także rozproszenie sposobu przechowywania danych o występowaniu tych organizmów.

Autorzy podkreślają również, że szczególnie ważne dla rozwoju monitoringu grzybów są wspólne standardy dokumentacji, lepsze narzędzia integrujące dane i ich transfer do dużych baz, takich jak GBIF, oraz tworzenie trwałych form współpracy między organizacjami i projektami citizen science.
Praca powstała w ramach działań FunDive – międzynarodowego konsorcjum skupionego wokół monitorowania różnorodności grzybów w Europie (https://www.facebook.com/profile.php?id=61566573073577).

Źródło finansowania: konkurs Biodiversa+ COFUND 2022-2023, w ramach programu Europejskiego Partnerstwa na rzecz Bioróżnorodności, oraz Narodowe Centrum Nauki, Polska (grant 2023/05/Y/NZ9/00106).

Serdecznie gratulujemy publikacji! Link do artykułu: https://doi.org/10.1007/s10531-025-03219-2

Monitorowanie i mapowanie różnorodności grzybów na potrzeby ochrony przyrody: https://fun-dive.eu/pl/home-polski/

Fot. Julia Pawłowska i Jacob Heilmann-Clausen