Nasi badacze współautorami pracy o wpływie pasożytniczego grzyba na organizację pracy w koloniach mrówek

04 02 2026

Michał Kochanowski z Instytutu Biologii Ewolucyjnej i Ogrodu Botanicznego Wydziału Biologii UW jest autorem wiodącym najnowszej publikacji dotyczącej wpływu przewlekłej infekcji pasożytniczym grzybem na funkcjonowanie kolonii mrówek Myrmica scabrinodis. Praca pt. „Chronic fungal infection accelerates age polyethism in ants without altering immune response” ukazała się w czasopiśmie Animal Behaviour. Wśród współautorów znajdują się również Igor Siedlecki i Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego WB UW.

Pasożyty w koloniach owadów społecznych, w tym mrówek, mogą rozprzestrzeniać się stosunkowo łatwo ze względu na częsty kontakt między osobnikami, które przebywają razem w gnieździe i wchodzą w liczne interakcje. Autorzy sprawdzili, jak przewlekłe zakażenie grzybem pasożytniczym Rickia wasmannii, ektopasożytem rozwijającym się na powierzchni ciała owadów i przenoszonym głównie przez bezpośredni kontakt, wpływa na funkcjonowanie kolonii Myrmica scabrinodis.

Celem badania było określenie, czy infekcja zmienia tempo przechodzenia robotnic do żerowania poza gniazdem oraz czy na wybrane parametry odporności silniej wpływa wiek robotnic, czy pełniona przez nie rola. W warunkach laboratoryjnych przez 64 dni obserwowano robotnice pochodzące z 20 kolonii zebranych z okolic Krakowa, w tym z kolonii zakażonych i niezakażonych. Młode robotnice znakowano indywidualnie i śledzono ich aktywność, a przejście do żerowania definiowano jako co najmniej trzykrotne zaobserwowanie osobnika poza gniazdem, co pozwalało oszacować wiek rozpoczęcia tej bardziej ryzykownej roli. Intensywność infekcji określano poprzez ocenę liczby struktur grzyba na ciele robotnic w koloniach zakażonych.

Wyniki wykazały, że kluczowe znaczenie miało nasilenie infekcji, a nie sam fakt jej obecności. W koloniach silniej obciążonych pasożytem robotnice wcześniej zaczynały opuszczać gniazdo i przechodziły do żerowania. Autorzy interpretują to jako odpowiedź na przewlekłe obciążenie kolonii pasożytem. Zauważono także, że robotnice z kolonii zakażonych były mniejsze, co jest zgodne z wcześniejszymi obserwacjami wiążącymi infekcję z redukcją rozmiaru ciała.

Równolegle oceniono wybrany fragment układu odpornościowego, mierząc aktywność fenolooksydazy, jednego z ważnych elementów odporności wrodzonej owadów. Enzym ten bierze udział między innymi w reakcjach melanizacji, które pomagają ograniczać rozwój patogenów i wspierają gojenie, dlatego aktywność fenolooksydazy oraz jej nieaktywnej formy, profenolooksydazy, jest często stosowana jako wskaźnik „gotowości” immunologicznej. W badaniu parametry te rosły wraz z wiekiem robotnic, natomiast nie stwierdzono istotnych różnic między osobnikami pracującymi w gnieździe i żerującymi, gdy porównywano mrówki w tym samym wieku, co sugeruje, że w analizowanym okresie silniej działał wiek niż sama zmiana roli.

Autorzy podkreślają, że zależności między rolą w kolonii, inwestowaniem w odporność i ryzykiem infekcji mogą być gatunkowo specyficzne oraz zależne od tego, jakie elementy odporności są mierzone.

Badania te są częścią projektu nr 2022/45/P/NZ8/04018 współfinansowanego przez Narodowe Centrum Nauki oraz Program Ramowy Unii Europejskiej w zakresie badań naukowych i innowacji Horyzont 2020 na podstawie umowy o dofinansowanie działań Marii Skłodowskiej-Curie nr 945339.

Gratulujemy ciekawych wyników! Pełny artykuł dostępny pod linkiem: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0003347225003537?via%3Dihub