Kopalne nory ryb dwudysznych umożliwiają określenie warunków klimatycznych w późnym triasie?

13 03 2026

Dr Wojciech Pawlak (pierwszy autor) i dr Mateusz Tałanda są współautorami publikacji naukowej pt.: „High-latitude dipnoan aestivation burrows suggest seasonal aridity for early dinosaur ecosystems in the Late Triassic of East Greenland” dotyczącej wykorzystania w zapisie kopalnym nor estywacyjnych, czyli ziemnych kryjówek pozwalających zwierzętom przetrwać niekorzystne warunki środowiskowe, do rekonstrukcji paleośrodowiska triasowego. Artykuł opublikowano na łamach Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology.

W środowisku paleontologów trwają spory o to, czy migracja wczesnych długoszyich dinozaurów zauropodomorfów przez wysokie szerokości geograficzne została umożliwiona przez stosunkowo wilgotny klimat północnej Pangei. Kluczowym obszarem do rozwiązania tej zagadki jest Basen Jameson Land we wschodniej Grenlandii, ze względu na swoje położenie pomiędzy obszarami Europy i Ameryki Północnej oraz bogactwo zapisu fauny późnotriasowej.

Pojawienie się zauropodomorfów w Grenlandii część badaczy przypisuje przesunięciu regionu do pasa klimatu bardziej wilgotnego, natomiast inni wskazują na utrzymujące się warunki suche. Celem badań była interpretacja i opisanie nowo rozpoznanych struktur w Basenie Jameson Land pod kątem utworzenia ich przez ryby dwudyszne. Nory takie mogą być istotną wskazówką na temat paleoklimatu, gdyż powstają zazwyczaj w okresie nadchodzącej suszy.

Pozyskane wypełnienia komór końcowych nor opisano morfologicznie, porównano z danymi uzyskanymi z badań na współczesnych rybach i zapisem kopalnym znanych nor estywacyjnych oraz określono ich wiek. Dodatkowo wykonano przekrój jednego z okazów, aby ocenić budowę wewnętrzną wypełnienia i ślady deformacji osadu związane z zachowaniem zwierzęcia w komorze.

Przeanalizowane nory nie mają typowych śladów „kopania” kończynami, charakterystycznych dla kręgowców (brak wyraźnych rys i bruzd na ścianach), nie wykazują też rozbudowanej architektury. Cechy takie jak relacja średnicy szybu do szerokości komory, pojedyncze ślady mogące odpowiadać ruchowi płetwy, a także deformacje sugerujące ułożenie zwierzęcia w kształcie litery U potwierdzają, że powstały one jako kryjówki ryb dwudysznych.

Praca Pawlaka i współpracowników wspiera hipotezę, że na Grenlandii w późnym triasie utrzymywał się klimat co najmniej sezonowo suchy (zbiornik wodny okresowo wysychał), mimo ogólnego trendu ku większej wilgotności. Dodatkowo badania te świadczą o tym, że wysuszanie środowiska nie blokowało migracji zauropodomorfów i teropodów – zwierzęta te mogły migrować do regionu sezonowo lub były przystosowane do okresowych susz.

Praca została zrealizowana wspólnie z dr. hab. Tomaszem Sulejem (Zakład Paleobiologii Ewolucyjnej, Instytut Paleobiologii PAN), prof. Martinem Qvarnström (Uniwersytet w Uppsali) oraz dr. Grzegorzem Niedźwiedzkim (Uniwersytet w Uppsali i Państwowy Instytut Geologiczny; autor korespondujący).

Badania były możliwe dzięki wsparciu NCN (grant 2012/07/B/NZ8/02707). Szweckiej Rady Naukowej (grant 2017-05248), Rady Europejskiej (grant ERC-2025-STG “DINO-DIGEST”, project no. 101222665) i stypendium Fundacji Nauki Polskiej.

Serdecznie gratulujemy bardzo ciekawych badań i życzymy kolejnych sukcesów naukowych!

Link do publikacji: https://doi.org/10.1016/j.palaeo.2026.113624