Jak klimat kształtował ewolucję pyłku roślin? Nowe badania naukowców z UW
11 02 2026
Dr Jakub Baczyński, dr Łukasz Banasiak i prof. Krzysztof Spalik z Instytutu Biologii Ewolucyjnej, wraz z prof. Johnem M. Burke’em (University of Georgia, Athens, USA), opublikowali w czasopiśmie New Phytologist pracę pt. „Climate adaptation and functional constraints drive pollen evolution in Apiales”, dotyczącą czynników kształtujących ewolucję morfologii pyłku w rzędzie selerowców (Apiales).
Ziarna pyłku należą do najbardziej trwałych struktur biologicznych. Dzięki wysokiej odporności na uszkodzenia chemiczne i mechaniczne dobrze zachowują się w zapisie kopalnym, często jako jedyne źródło danych o dawnej różnorodności roślin. Dlatego poznanie makroewolucyjnych wzorców zmienności pyłku jest istotne m.in. dla badań nad dywersyfikacją roślin i szacowania czasów dywergencji głównych linii.
Autorzy przeanalizowali ewolucję cech pyłku u selerowców, obejmujących m.in. baldaszkowate (marchew, seler, pietruszka) i araliowate (np. bluszcz, szeflera). Wczesne linie tej grupy występują głównie w klimacie tropikalnym i subtropikalnym, jednak selerowce przeszły intensywną radiację adaptacyjną na półkuli północnej, szczególnie w klimacie umiarkowanym i śródziemnomorskim, gdzie obserwuje się dziś ich najwyższą różnorodność. Celem było sprawdzenie, czy przejścia między odmiennymi strefami klimatycznymi wiążą się ze zmianami w budowie pyłku.
Modelowanie ewolucyjne i metody porównawcze oparte na filogenezie wskazują, że klimat był ważnym czynnikiem kształtującym morfologię pyłku współczesnych selerowców. Selekcja sprzyjała cechom ograniczającym utratę wody, takim jak zredukowana bruzda (miejsce kiełkowania łagiewki pyłkowej i potencjalnego parowania) oraz pogrubiona ściana pyłku. Wykazano też cechy adaptacyjne wynikające z ograniczeń biomechanicznych związanych z kontrolowanym wysychaniem i pęcznieniem pyłku podczas transportu z pylnika na znamię słupka. Wyniki stanowią krok w kierunku opracowania ram teoretycznych ułatwiających identyfikację kopalnych pyłków selerowców.
Badania zrealizowano w ramach projektu nr 2014/15/D/NZ8/00286 finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki.
Publikacja dostępna jest pod adresem:
https://nph.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/nph.70824
Zachęcamy do zapoznania się z tematyką badań prowadzonych w Grupie Filogenezy i Ewolucji Roślin IBE:
https://ibe.biol.uw.edu.pl/grupy-badawcze/filogeneza-i-ewolucja-roslin/
Przy okazji przypominamy, że dr Jakub Baczyński prowadzi nabór studentów, doktoranta oraz post-doca do badań w ramach grantu SONATA poświęconego evo-devo syncefaliów u roślin astrowatych. Aktualne ogłoszenia o konkursach dostępne są pod adresem: