Grant OPUS NCN na badania roli mitochondriów synaptycznych w zaburzeniach ze spektrum autyzmu

06 07 2026

Dr hab. Magdalena Dziembowska, prof. UW z Instytutu Zoologii Doświadczalnej Wydziału Biologii UW, otrzymała finansowanie z Narodowego Centrum Nauki w kwocie 3 869 400 PLN w ramach konkursu OPUS 30 na realizację projektu pt. „Mitochondria synaptyczne jako klucz do zrozumienia zaburzeń neurorozwojowych związanych z autyzmem: molekularne mechanizmy regulujące ich dynamikę i funkcje”.

Zaburzenia ze spektrum autyzmu (ASD) oraz pokrewne zaburzenia neurorozwojowe często wiążą się z dysfunkcją mitochondriów. Nadal jednak nie wiadomo, czy te nieprawidłowości dotyczą wszystkich mitochondriów obecnych w komórce nerwowej, czy jedynie populacji zlokalizowanej w zakończeniach synaptycznych, bezpośrednio odpowiedzialnych za neurotransmisję i rozwój sieci neuronalnych.

Głównym celem projektu jest określenie, w jaki sposób mutacje związane z ASD w modelach mysich Trap1Q641*/Q641* oraz Fmr1 KO wpływają na mitochondria presynaptyczne. Badania obejmą analizę organizacji łańcucha oddechowego, homeostazy białek, dynamiki i transportu mitochondriów, ich ultrastruktury oraz zdolności do buforowania jonów wapnia.

Celem projektu jest również poszerzenie wiedzy na temat mechanizmów odpowiedzialnych za różnice między płciami w rozwoju oraz przebiegu ASD. Pomimo rosnącej liczby badań zagadnienie to pozostaje nadal słabo poznane.

Wyjaśnienie, w jaki sposób mutacje związane z ASD zmieniają budowę i funkcjonowanie mitochondriów presynaptycznych oraz jak wpływają na aktywność synaptyczną u samców i samic, dostarczy nowych informacji na temat mechanizmów leżących u podstaw zależnych od płci różnic w obrazie klinicznym monogenowych postaci autyzmu.

Serdecznie gratulujemy otrzymania grantu i trzymamy kciuki za jego realizację!

Szczegóły dotyczące konkursów Narodowego Centrum Nauki na stronie: https://www.ncn.gov.pl/aktualnosci/2026-06-11-wyniki-opus30-sonata21