Grant OPUS NCN na badania dotyczące roli MDA5 w kształtowaniu odpowiedzi interferonowej u ptaków i ssaków

04 12 2025

Dr hab. inż. Paweł Sikorski, kierownik Laboratorium Epitranskryptomiki w Instytucie Bioinżynierii Wydziału Biologii UW, otrzymał finansowanie z Narodowego Centrum Nauki w kwocie 3 999 160 PLN w ramach konkursu OPUS 29 na realizację projektu pt. „Czy Receptory Podobne do RIG-I są Kluczem do Zrozumienia Podatności Galliformes na Patogeny? Badanie Roli MDA5 w Kształtowaniu Odpowiedzi Interferonowej u Ptaków i Ssaków”. Projekt będzie realizowany w konsorcjum z Uniwersytetem Medycznym w Białymstoku.

Infekcje wirusowe stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt, a szczególnie narażona jest hodowla drobiu, w której wirusy mogą łatwo szerzyć się w dużych stadach. Wybuchy ptasiej grypy czy rzekomego pomoru drobiu regularnie prowadzą do dużych strat. Zwierzęta bronią się przed wirusami dzięki receptorom rozpoznającym obce RNA. U ssaków – w tym u człowieka – system ten jest stosunkowo jednolity: prawie wszystkie gatunki ssaków mają dwa kluczowe receptory przeciwwirusowe, RIG-I i MDA5, które wykrywają różne sygnały wirusowe.

U ptaków historia ewolucyjna tych receptorów jest znacznie bardziej złożona. Poszczególne gatunki nie mają identycznego zestawu receptorów RIG-I-like: niektóre posiadają zarówno RIG-I, jak i MDA5, inne – tylko jeden z nich, a utrata tych genów następowała niezależnie w różnych liniach ewolucyjnych. Kaczki zachowały oba receptory, natomiast kury utraciły RIG-I i polegają wyłącznie na MDA5. Ponieważ to właśnie kury są najczęściej hodowanymi ptakami na świecie, zrozumienie, w jaki sposób MDA5 kompensuje brak RIG-I, ma duże znaczenie praktyczne i naukowe.

Celem projektu jest wyjaśnienie jak funkcjonuje MDA5 u człowieka, kury i kaczki. Badacze zidentyfikują białka współpracujące z MDA5 w każdym gatunku i sprawdzą, jak interakcje te zmieniają się podczas odpowiedzi przeciwwirusowej. Następnie przeanalizują modyfikacje potranskrypcyjne, które regulują aktywność MDA5 w komórkach ptasich. Ostatecznie, wprowadzając ludzkie i ptasie wersje MDA5 do odpowiednio zmodyfikowanych linii komórkowych, zespół oceni, czy różnice między gatunkami wynikają z właściwości samego białka, czy z odmiennych warunków panujących w komórkach.

Porównanie kaczek, które dysponują pełnym zestawem receptorów, z kurami opierającymi się tylko na jednym z nich, pozwoli zrozumieć, jak systemy przeciwwirusowe ewoluują i dostosowują się do różnych wyzwań. Uzyskana wiedza może w przyszłości pomóc w zwiększeniu odporności drobiu na choroby i ograniczeniu rozprzestrzeniania się wirusów groźnych zarówno dla rolnictwa, jak i zdrowia publicznego.

Szczegóły dotyczące konkursu OPUS 29 można znaleźć na stronie NCN:
⁦https://www.ncn.gov.pl/konkursy/wyniki/2025-11-28-opus-preludium⁩