Gospodarka leśna wpływa na różnorodność mszaków

26 05 2026

Nowe badania przeprowadzone z wiodącym udziałem naukowców z Wydziału Biologii UW pokazują, że gospodarka leśna wpływa nie tylko na liczbę gatunków mszaków, lecz także na sposób funkcjonowania całych ich zespołów. W starodrzewach Białowieskiego Parku Narodowego mchy i wątrobowce były wyraźnie bardziej różnorodne niż w lasach gospodarczych Puszczy Białowieskiej, a ich cechy wskazywały na większą dostępność wilgotnych, stabilnych i zróżnicowanych mikrosiedlisk.

Mszaki, choć często umykają uwadze spacerowiczów, istotnie wpływają na bioróżnorodność ekosystemów leśnych. Rosną na korze drzew, martwym drewnie, glebie, ściółce i kamieniach, a ich obecność zależy od wilgotności, światła, składu podłoża i ciągłości występowania leśnych mikrosiedlisk. Ponieważ szybko reagują na nawet subtelne zmiany warunków, pozwalają zobaczyć to, czego nie widać w samym drzewostanie, czyli niewielkie zmiany w strukturze lasu, jego historię i stopień przekształcenia przez człowieka.

Naukowcy porównali mszaki występujące w Białowieskim Parku Narodowym i części gospodarczej Puszczy Białowieskiej. Sprawdzali obecność mchów i wątrobowców na różnych podłożach, oceniali częstość ich występowania, a następnie analizowali zarówno różnorodność gatunkową, jak i cechy funkcjonalne, takie jak forma wzrostu, strategia życiowa oraz preferencje związane ze światłem, wilgotnością i żyznością podłoża.

Fot. Mszaki w Puszczy Białowieskiej tworzą zróżnicowane mikrosiedliska na glebie, martwym drewnie i u podstawy drzew. Ich obecność i skład gatunkowy są ważnym wskaźnikiem warunków panujących w lesie, m.in. wilgotności, dostępności światła oraz stopnia naturalności ekosystemu.

W całym badaniu stwierdzono 126 gatunków mszaków. W starodrzewach średnie bogactwo gatunkowe było o około 60 procent wyższe niż w lasach użytkowanych gospodarczo. Różnice dotyczyły także składu zbiorowisk. Starodrzewy zapewniały warunki sprzyjające występowaniu gatunków związanym z wilgotnymi i stabilnymi mikrosiedliskami, natomiast lasy gospodarcze  gatunkom lepiej znoszących zaburzenia, większy dostęp do światła i mniej stabilne warunki.

Autorzy interpretują te wyniki jako efekt różnej dostępności mikrosiedlisk. W starodrzewach stare drzewa, martwe drewno, wykroty, naturalne luki i złożona struktura lasu tworzą mozaikę warunków, w której wiele gatunków może znaleźć własną niszę. W lasach użytkowanych silniej działa filtrowanie siedliskowe, co oznacza, że utrzymują się przede wszystkim gatunki zdolne funkcjonować w węższym zestawie warunków. Praca pokazuje, że dopiero poznanie dokładnego wpływu człowieka na wszystkie elementy ekosystemów leśnych pozwoli lepiej chronić te ekosystemy i zarządzać nimi w sposób zrównoważony.

Artykuł „Forest management shapes functional and taxonomic diversity of bryophytes in temperate forests” ukazał się w czasopiśmie Forest Ecology and Management. Autorami pracy są mgr Marcin T. Mazurkiewicz, dr Patryk Czortek oraz prof. dr hab. Bogdan Jaroszewicz z Białowieskiej Stacji Geobotanicznej Wydziału Biologii UW wraz z naukowczyniami z Uniwersytetu im. Jana Kochanowskiego w Kielcach oraz Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Link do publikacji: https://doi.org/10.1016/j.foreco.2026.123856

Odwiedź profil Białowieskiej Stacji Geobotanicznej UW: https://www.facebook.com/BSGUW