Grant OPUS NCN na zintegrowane badania mikrobiomu i rezystomu jamy ustnej oraz poszukiwanie nowych metod terapii infekcji zębopochodnych

29 06 2026

Dr hab. Magdalena Popowska, prof. ucz., z Zakładu Fizjologii Bakterii Instytutu Mikrobiologii otrzymała finansowanie z Narodowego Centrum Nauki w kwocie 3 399 900 PLN w ramach konkursu OPUS 30 na realizację projektu pt. „ORARES: Zintegrowane badania mikrobiomu i rezystomu jamy ustnej jako podstawa rozwoju alternatywnych metod leczenia infekcji zębopochodnych”.

Projekt ORARES stanowi innowacyjne przedsięwzięcie badawcze, którego celem jest kompleksowe poznanie zależności pomiędzy mikrobiomem jamy ustnej, czyli całym zespołem mikroorganizmów zasiedlających ten narząd, występowaniem genów oporności na antybiotyki (rezystomem) oraz możliwością wykorzystania nowoczesnych metod biologicznych w leczeniu infekcji zębopochodnych. Projekt odpowiada na jedno z najważniejszych współczesnych wyzwań zdrowotnych – narastającą antybiotykooporność bakterii odpowiedzialnych za choroby przyzębia i inne stany zapalne w obrębie jamy ustnej.

Choroby przyzębia należą do najczęściej występujących chorób przewlekłych na świecie. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia ponad połowa mieszkańców Europy cierpi na różne formy zapalenia dziąseł, a ponad 10% populacji doświadcza ciężkich postaci chorób przyzębia. Schorzenia te prowadzą nie tylko do uszkodzenia tkanek przyzębia, rozchwiania i utraty zębów, lecz są również powiązane z wieloma chorobami ogólnoustrojowymi, takimi jak choroby układu krążenia, cukrzyca, osteoporoza, choroby nerek czy zaburzenia neurodegeneracyjne. Jednocześnie skuteczność antybiotykoterapii stosowanej w leczeniu zaawansowanych stanów zapalnych maleje z powodu coraz częściej występującej oporności bakterii na antybiotyki.

Nowatorskie podejście w projekcie ORARES polega na połączeniu badań nad mikrobiomem jamy ustnej z analizą rezystomu, obejmującego geny odpowiedzialne za oporność na antybiotyki. W ramach projektu zostaną przebadane próbki pobrane od 200 pacjentów, co pozwoli określić, jakie zmiany w składzie mikrobiologicznym towarzyszą zdrowiu i chorobie oraz które bakterie i mechanizmy oporności towarzyszą rozwojowi stanów zapalnych. Szczególna uwaga zostanie poświęcona lokalizacji genów oporności na ruchomych elementach genetycznych, które umożliwiają ich szybkie rozprzestrzenianie pomiędzy bakteriami.

Najbardziej innowacyjnym elementem projektu jest poszukiwanie alternatyw dla antybiotyków. Badania obejmą izolację i charakterystykę bakteriofagów – wirusów infekujących wyłącznie bakterie – oraz endolizyn, czyli enzymów zdolnych do niszczenia ściany komórkowej bakterii. Bakteriofagi i endolizyny mogą być skuteczne również wobec szczepów bakterii opornych na antybiotyki. Szczególnie istotna jest ich zdolność do zwalczania bakterii tworzących biofilm, który stanowi jedno z największych wyzwań terapeutycznych w leczeniu chorób przyzębia. Projekt obejmie również ocenę bezpieczeństwa proponowanych rozwiązań poprzez badania cytotoksyczności na eukariotycznych liniach komórkowych.

Znaczenie projektu wykracza poza obszar stomatologii i mikrobiologii. Uzyskane wyniki przyczynią się do lepszego zrozumienia mechanizmów rozwoju antybiotykooporności w jednym z najważniejszych mikrobiomów człowieka oraz dostarczą podstaw do opracowania nowych, precyzyjnych metod terapii zgodnych z założeniami medycyny przyszłości. Efektem projektu będzie także unikatowa kolekcja bakterii związanych z chorobami przyzębia, specyficznych dla nich bakteriofagów oraz endolizyn o potwierdzonej aktywności przeciwbakteryjnej i przebadanym profilu bezpieczeństwa. Stanowi to cenny zasób badawczy, który może w przyszłości zostać wykorzystany do opracowania nowych produktów terapeutycznych wspomagających leczenie infekcji zębopochodnych.

Projekt ORARES wpisuje się w światowe działania na rzecz ograniczania antybiotykooporności i rozwoju innowacyjnych metod leczenia zakażeń bakteryjnych. Jego rezultaty mogą przyczynić się do poprawy zdrowia jamy ustnej, zmniejszenia stosowania antybiotyków oraz opracowania skutecznych i bezpiecznych terapii biologicznych dla pacjentów cierpiących na choroby przyzębia.

Serdecznie gratulujemy otrzymania grantu i trzymamy kciuki za jego realizacje!

Szczegóły dotyczące konkursów Narodowego Centrum Nauki na stronie: https://www.ncn.gov.pl/aktualnosci/2026-06-11-wyniki-opus30-sonata21