Filogeneza wirków Catenulida pod lupą naszych naukowców

02 03 2026

Najnowsza praca naukowców z Instytutu Biologii Ewolucyjnej UW! Katarzyna Tratkiewicz, dr Jakub Baczyński oraz dr Ludwik Gąsiorowski, opublikowali badania dotyczące filogenezy wirków z rzędu Catenulida, ze szczególnym uwzględnieniem fauny polskiej i europejskiej. Artykuł pt. „Molecular phylogeny of Catenulida (Platyhelminthes) with special focus on their diversity in Poland” ukazał się w Zoological Journal of the Linnean Society.

Wolno żyjące wirki z rzędu Catenulida, mimo kosmopolitycznego występowania, wciąż są słabo poznane pod względem taksonomii i rzeczywistej liczby gatunków. Wynika to głównie z faktu, że często rozmnażają się bezpłciowo, a ich cechy morfologiczne bywają zmienne i trudne do jednoznacznej interpretacji.

Celem badania było poznanie różnorodności Catenulida w Europie, szczegółowe określenie ich pokrewieństwa filogenetycznego na podstawie zarówno danych morfologicznych, jak i molekularnych oraz uporządkowanie taksonomiczne tej grupy – w tym doprecyzowanie pozycji ważnego gatunku modelowego Stenostomum brevipharyngium.

Materiał pozyskany z licznych stanowisk w Polsce, Niemczech, Wielkiej Brytanii i Włoszech oraz z laboratoriów w USA umożliwił precyzyjną dokumentację cech morfologicznych i analizę genetyczną z wykorzystaniem markerów molekularnych. Rekonstrukcja drzewa filogenetycznego pozwoliła porównać głębsze relacje ewolucyjne oraz powiązania między blisko spokrewnionymi gatunkami w obrębie rodzaju Stenostomum. Przeprowadzone analizy umożliwiły badaczom przedstawienie najbardziej kompleksowej jak dotąd filogenezy Catenulida, która potwierdza wcześniejsze ustalenia dotyczące głównych gałęzi tej grupy, a jednocześnie porządkuje relacje w obrębie największej rodziny Stenostomidae.

Autorzy wykazali również, że gatunki wirków z rodzaju Stenostomum można częściowo rozpoznawać na podstawie zestawów cech morfologicznych, takich jak typ ciał refrakcyjnych, kształt otworu gębowego czy charakterystyczny sposób pływania. Wzmacnia to znaczenie podejścia integratywnego w taksonomii tych organizmów. Z kolei różnorodność grupy Catenulida występujących w Polsce wciąż jest niedoszacowana i wymaga dalszych badań. Wydaje się, że część gatunków ma szerokie zasięgi geograficzne, m.in. dzięki dobrym zdolnościom dyspersyjnym i rozmnażaniu bezpłciowemu.

Doprecyzowano także pozycję filogenetyczną gatunku S. brevipharyngium, co jest istotne dla dalszego wykorzystania tego gatunku jako organizmu modelowego w badaniach rozwojowych i ewolucyjnych. Publikacja ta stanowi ważny krok w kierunku lepszego poznania słabo zbadanej, ale bardzo interesującej grupy wirków wodnych i pokazuje, jak duże znaczenie ma łączenie klasycznych obserwacji zoologicznych z nowoczesnymi metodami molekularnymi w badaniach bioróżnorodności.

Badania sfinansowano z kierowanego przez dr Ludwika Gąsiorowskiego grantu NAWA Polskie Powroty „Ekologiczne i rozwojowe podstawy rozmnażania bezpłciowego i formowania kolonii u płazińców”.

Serdecznie gratulujemy ciekawych i szeroko zakrojonych badań oraz życzymy powodzenia w kolejnych projektach!

Link do artykułu: https://doi.org/10.1093/zoolinnean/zlag003