Czynniki kształtujące ekspozycję dużych drapieżników na zagrożenia zdrowotne w gradiencie urbanizacji

30 07 2025

Dr hab. Sabina Pierużek-Nowak, prof. ucz., otrzymała w konkursie Opus 28 Narodowego Centrum Nauki finansowanie na realizację projektu pt. „Czynniki kształtujące ekspozycję dużych drapieżników na zagrożenia zdrowotne w gradiencie urbanizacji”. Liderem projektu jest Uniwersytet Warszawski, a partnerem – Katolicki Uniwersytet Lubelski. Naukowcy zbadają jak zwiększanie się powierzchni miast wpływa na wilki i rysie.

 

Działalność człowieka znacząco zmieniła ekosystemy, powodując zmniejszenie różnorodności biologicznej i zagrażając populacjom dzikich zwierząt. Zaburzenie to zwiększa śmiertelność i zmniejsza sukces reprodukcyjny tych gatunków. Ponadto działalność człowieka prowadzi do zanieczyszczenia chemicznego środowiska i zwiększa ryzyko chorób u zwierząt. Aby określić potrzeby w zakresie ochrony dzikich gatunków, konieczne jest zrozumienie wpływu człowieka i antropogenicznych zmian w krajobrazie na dobrostan dzikiej przyrody.

 

Przekształcenie środowiska może zmieniać interakcje między żywicielami a pasożytami, przyczyniając się do wzrostu częstości występowania chorób zakaźnych u dzikich zwierząt. Ważne jest, aby zrozumieć, w jaki sposób te stworzone przez człowieka środowiska wpływają na wskaźniki zachorowań. Więcej interakcji między ludźmi, zwierzętami gospodarskimi i dziką przyrodą spowodowanych fragmentacją krajobrazu może prowadzić zarówno do przenoszenia chorób ze zwierząt domowych na dzikie gatunki, jak i ze zwierząt dzikich na udomowione.

 

Dzikie zwierzęta przyciąga do ludzkich siedzib obecność pożywienia oraz szansa na schronienie i miejsce do rozrodu. Obfitość odludzkich źródeł pożywienia jak np. padlina, odpadki, ranna zwierzyna łowna i resztki upolowanych zwierząt, mogą modyfikować sposoby zdobywania pokarmu przez dzikie drapieżniki, nawet w obecności dużej ilości naturalnej zdobyczy. Jednak ta żywność jest często niskiej jakości i może zawierać szkodliwe substancje takie jak antybiotyki, chemikalia, metale ciężkie i metaloidy. Bliskie interakcje z ludźmi mogą również stresować dzikie zwierzęta, a stres może zmieniać ich mikrobiom jelitowy, potencjalnie wpływając na zdrowie i czyniąc je bardziej podatnymi na choroby.

 

Prof. Pierużek-Nowak zbada, w jaki sposób urbanizacja, fragmentacja krajobrazu i zwiększone interakcje z inwentarzem, psami i kotami wraz z zanieczyszczeniem chemicznym spowodowanym przez człowieka wpływają w Europie Środkowej na zdrowie dwóch dużych drapieżników – wilka (Canis lupus) i rysia eurazjatyckiego (Lynx lynx). Dane dotyczące tych kluczowych gatunków mogą pomóc agencjom ochrony środowiska i służbom weterynaryjnym w podejmowaniu bardziej świadomych decyzji dotyczących ochrony przyrody, a także prewencji chorób.