Nowe dane do oceny zagrożeń środowiskowych związanych z bronią chemiczną zatopioną w morzach i oceanach

16 07 2026

W XX wieku ponad milion ton broni chemicznej zostało zatopionych w morzach i oceanach na całym świecie. Procesy korozji prowadzą do rozszczelnienia zatopionej amunicji oraz uwolnienia z niej potencjalnie niebezpiecznych dla środowiska wodnego związków – bojowych środków trujących. Chociaż problem ten przez dekady był bagatelizowany, w ostatnich kilkunastu latach wiele badań koncentruje się na analizie ryzyka, jakie te związki stwarzają dla ekosystemów wodnych. Istotną luką badawczą utrudniającą przeprowadzenie analizy ryzyka jest brak znajomości progów toksyczności bojowych środków trujących oraz produktów ich degradacji u organizmów wodnych. Od wielu lat badacze z Zakładu Hydrobiologii Wydziału Biologii UW dążą do dostarczenia tych kluczowych danych we współpracy m. in. z Instytutem Oceanologii PAN oraz Wojskową Akademią Techniczną.

W czerwcu 2026 r. opublikowane zostały dwa nowe artykuły z wiodącym udziałem naukowców z Wydziału Biologii UW:

1. “Acute toxicity of sulfur mustard and its degradation products to Danio rerioembryos” w czasopiśmie „Aquatic Toxicology”
2. “Chronic effects of the organoarsenicals adamsite and triphenylarsine on the intestinal microbiota of Danio rerio” w czasopiśmie „Environmental Toxicology and Pharmacology”

Obie prace dostarczają istotnych danych dla oceny zagrożeń środowiskowych związanych z historycznie zatopioną w morzach i oceanach bronią chemiczną.

Pierwsza praca dotyczy ostrej toksyczności iperytu siarkowego (gazu musztardowego) oraz jego siedmiu głównych produktów degradacji względem zarodków ryb (Danio rerio). Wyniki pokazują, że iperyt jest znacznie bardziej toksyczny, niż przewidywały modele. Dodatkowo zarówno on, jak i niektóre produkty jego degradacji wykazują silne działanie teratogenne, mogące wpływać na rozwój i przeżywalność ikry oraz larw ryb w rejonach zatopienia broni chemicznej.

Druga praca dotyczy roli mikrobioty jelitowej jako czułego wskaźnika ekotoksykologicznego na przykładzie subletalnego wpływu arsenoorganicznych bojowych środków trujących u młodocianych ryb (Danio rerio). Wyniki wskazują, że mikrobiota jest zarówno celem, jak i mediatorem toksyczności oraz może stanowić uzupełniający biomarker obok wskaźników organizmalnych i molekularnych, co zwiększa możliwości oceny ryzyka środowiskowego.

Publikacja w czasopiśmie „Aquatic Toxicology” powstała we współpracy mgr. Wojciecha Wilczyńskiego (pierwszy i korespondencyjny autor) i dr. Tomasza Brzezińskiego z Wydziału Biologii UW, dr. Michała Czuba (ostatni autor) z Wydziału Biologii UW i Instytutu Oceanologii PAN oraz badaczy z Wojskowej Akademii Technicznej. Autorami artykułu w czasopiśmie „Environmental Toxicology and Pharmacology” są z kolei mgr Wojciech Wilczyński (pierwszy i korespondencyjny autor) i mgr Marcin Musiałowski z naszego Wydziału.

Serdecznie gratulujemy! Linki do artykułów:

1. Aquatic Toxicology:
   https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0166445X26002080
2. Environmental Toxicology and Pharmacology:
   https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1382668926001298