Jak sztuczne światło w nocy wpływa na życie w toni jeziora?

13 08 2026

Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego zbadali, w jaki sposób sztuczne światło w nocy wpływa na pionowe rozmieszczenie zooplanktonu i ryb w jeziorze. Liczne badania wskazują, że sztuczne oświetlenie może zakłócać naturalne rytmy aktywności zwierząt. W ekosystemach jeziornych jednym z najlepiej poznanych takich rytmów są dobowe migracje pionowe zooplanktonu, które pozwalają ograniczać ryzyko zjedzenia przez ryby, a jednocześnie utrzymać odpowiednie tempo wzrostu i rozwoju.

W ciągu dnia wiele organizmów zooplanktonowych przemieszcza się do głębszych, słabiej oświetlonych warstw wody, gdzie są mniej widoczne dla ryb bazujących na zmyśle wzroku podczas polowania. Pobyt na większej głębokości wiąże się jednak z niższą temperaturą, mniejszą dostępnością pokarmu, a niekiedy również z niedoborem tlenu. Nocą zooplankton migruje ku powierzchni, gdzie może żerować, ogrzać się i uzupełnić deficyty tlenowe. Rytm ten wykształcił się jako odpowiedź na regularne następstwo dnia i nocy. Sztuczne oświetlenie może go zaburzać, utrzymując ryzyko wykrycia przez ryby także po zmroku. Dotychczas wiedza o wpływie sztucznego światła w nocy na organizmy pelagiczne pochodziła głównie z badań laboratoryjnych i eksperymentów prowadzonych w zamkniętych układach. Badanie przeprowadzone przez naukowców z Zakładu Hydrobiologii Wydziału Biologii UW uzupełnia te dane o analizy terenowe, obejmujące jednocześnie reakcje swobodnie przemieszczających się ryb oraz różnych grup zooplanktonu.

Badanie przeprowadzono w jeziorze Roś. Analizowano pionowe rozmieszczenie zooplanktonu w ciągu dnia, nocą oraz godzinę po włączeniu lampy HPS, symulującej warunki sztucznego światła w nocy, określanego skrótem ALAN (z ang. Artificial Light at Night). Analizy obejmowały skład gatunkowy zooplanktonu, wielkość ciała poszczególnych gatunków oraz rozmieszczenie osobników dorosłych, w tym samic noszących jaja w komorze lęgowej. Dodatkowo badano rozmieszczenie larw jednego z gatunków muchówek – wodzienia (Chaoborus flavicans) – oraz ryb z wykorzystaniem metod sonarowych. W obecności ALAN ryby planktonożerne gromadziły się w oświetlonej warstwie powierzchniowej, podczas gdy część zooplanktonu przemieszczała się głębiej. Najsilniej reagowały larwy wodzienia, duże wioślarki oraz samice wioślarek noszące jaja w komorze lęgowej, które po włączeniu światła zajmowały głębsze partie toni wodnej. Wyniki wskazują, że sztuczne światło w nocy wpływa przede wszystkim na przestrzenne relacje między rybami a zooplanktonem, a nie na liczebność całej społeczności. Obserwowane zmiany mogły wynikać zarówno z aktywnego unikania oświetlonej warstwy przez zooplankton, jak i z wybiórczego zjadania najbardziej widocznych osobników.

Badanie pokazuje, że nawet umiarkowane sztuczne światło w nocy, emitowane przez lampę HPS, może zmieniać rozmieszczenie drapieżników i ich ofiar oraz zakłócać naturalne migracje zooplanktonu. Ograniczenie natężenia i czasu oświetlania wód może zmniejszyć wpływ ALAN na ekosystemy jeziorne.

Artykuł „Artificial light at night reshapes vertical distributions of lake zooplankton across population and community scales” ukazał się w czasopiśmie „Scientific Reports”. Autorzy badania związani są z Zakładem Hydrobiologii UW mgr Katarzyna Rutkowska, dr Piotr Maszczyk, dr hab. Mirosław Ślusarczyk, prof. ucz., dr Ewa Babkiewicz, mgr Marcin Łukasz Żebrowski oraz dr Joanna Tałanda. Projekt sfinansowało Narodowe Centrum Nauki w ramach grantu nr 2016/21/N/NZ8/00914, którego kierowniczką była dr Joanna Tałanda.

Link do publikacji: https://www.nature.com/articles/s41598-026-60447-4