Jak brak snu zmienia funkcjonowanie mózgu: nowe badania opublikowane w czasopiśmie Sleep

31 03 2026

Polsko-francuski zespół badaczy, w skład którego wchodzi Patrycja Ściślewska z Zakładu Fizjologii Zwierząt, Instytutu Zoologii Doświadczalnej opublikował w prestiżowym czasopiśmie Sleep wyniki przełomowego badania dotyczącego wpływu niedoboru snu na funkcjonowanie mózgu.

Badanie rzuca nowe światło na to, jak różne formy deprywacji snu wpływają na organizację sieci funkcjonalnej mózgu. Wyniki pokazują, że jednorazowy całonocny brak snu i przewlekłe niedosypianie to dwa jakościowo odmienne stany neurologiczne. Najbardziej wyraźne różnice dotyczą trzech kluczowych systemów mózgu: sieci spoczynkowej, sieci czołowo-ciemieniowej oraz móżdżku.

W eksperymencie wykorzystano funkcjonalny rezonans magnetyczny (fMRI), aby zbadać aktywność mózgu w trzech warunkach: po prawidłowym śnie, po jednej całkowicie nieprzespanej nocy oraz po pięciu dniach ograniczonego snu. Kluczowym elementem pracy było zastosowanie zaawansowanych metod obliczeniowych. Naukowcy potraktowali mózg jako złożoną sieć połączeń i przeanalizowali jego organizację przy użyciu teorii grafów oraz uczenia maszynowego.

W stanie pełnego wypoczynku mózg funkcjonuje jak dobrze zarządzana sieć transportowa – posiada wyspecjalizowane węzły które integrują informacje i umożliwiają ich szybki przepływ. Badanie pokazało jednak, że brak snu zaburza tę równowagę.

Po jednej całkowicie nieprzespanej nocy dochodzi do gwałtownej reorganizacji sieci. Największe zmiany obserwowano w obrębie sieci spoczynkowej, odpowiedzialnej za autorefleksję, przetwarzanie emocji i tzw. „błądzenie myślami”. Zaobserwowano, że kluczowe obszary w ramach tej sieci tracą swoją dominującą rolę, a inne regiony przejmują ich funkcje, co może stanowić mechanizm kompensacyjny.

Z kolei przewlekłe niedosypianie prowadziło do zupełnie innych zmian. Opisano rozproszoną i systematyczną reorganizację, obejmującą sieć czołowo-ciemieniową, odpowiedzialną za kontrolę poznawczą, podejmowanie decyzji i uwagę, wybrane obszary limbiczne związane z regulacją emocji, a także móżdżek, którego zwiększone zaangażowanie może odzwierciedlać przejście mózgu w tryb bardziej zautomatyzowanego działania, kosztem elastyczności poznawczej.

Wyniki wskazują również, że indywidualne cechy biologiczne, takie jak rytm okołodobowy, wpływają na podatność na skutki zaburzeń snu.

Badanie pogłębia naszą wiedzę o funkcjonowaniu mózgu w warunkach niedoboru snu i otwiera nowe perspektywy dla opracowania spersonalizowanych strategii przeciwdziałania skutkom zaburzeń snu – zarówno w codziennym życiu, jak i w zawodach wymagających pracy zmianowej.

Serdecznie gratulujemy ciekawych wyników!

Link do artykułu: https://doi.org/10.1093/sleep/zsag030