Grant SONATA NCN na badania nad rolą mechanoczułego kanału PIEZO1 w rozwoju zarodkowym myszy

30 06 2026

Dr Agnieszka Walewska z Zakładu Embriologii Instytutu Biologii Rozwoju i Nauk Biomedycznych otrzymała finansowanie z Narodowego Centrum Nauki w kwocie 1 597 224 PLN w ramach konkursu SONATA 21 na realizację projektu pt. „Rola mechanoczułego kanału jonowego PIEZO1 w przed- i okołoimplantacyjnym rozwoju zarodka myszy”.

W trakcie rozwoju zarodka ssaków od stadium jednokomórkowego do blastocysty, czyli ostatniego stadium przed implantacją, wewnątrz zarodka powstaje jama wypełniona płynem. W czasie wzrostu blastocysty ciśnienie wewnątrz tej jamy zwiększa się dwukrotnie. Rosnące ciśnienie wewnątrz jamy blastocysty rozciąga i spłaszcza komórki, wpływając na sposób ich podziału, lokalizację i wybór ścieżki rozwoju. Blastocysta podlega również działaniu wielu sił mechanicznych podczas implantacji w macicy. Siły te są generowane zarówno przez samą blastocystę, jak i przez środowisko macicy, a ich rola jest kluczowa dla prawidłowego rozwoju. Wpływają one na różnicowanie komórek, kształtowanie zarodka oraz przerywanie osłonki glikoproteinowej otaczającej zarodek (tzw. osłonki przejrzystej), umożliwiając jego zagnieżdżenie w ścianie macicy.

Wspomniane siły mechaniczne oddziałujące na błonę komórkową mogą wpływać na aktywność wyspecjalizowanych struktur zwanych mechanoczułymi kanałami jonowymi. Kanały te działają jak molekularne przełączniki, przekształcając bodźce mechaniczne w sygnały biochemiczne, które mogą regulować zachowania komórek i procesy niezbędne dla prawidłowego rozwoju zarodka przed implantacją oraz podczas jego pierwszego kontaktu z macicą. W ramach realizacji grantu SONATA 21 dr Walewska wraz z zespołem będzie badać rolę mechanoczułego kanału jonowego PIEZO1 we wczesnym rozwoju zarodkowym i podczas implantacji. Naukowcy skupią się przede wszystkim na jego wpływie na ogólną jakość zarodka, tempo podziałów komórkowych, różnicowanie blastomerów, ekspansję blastocysty oraz jej zdolność do skutecznej implantacji.

Szczególnie nowatorskim elementem projektu jest zastosowanie techniki elektrofizjologicznej patch-clamp w badaniach żywych zarodków przedimplantacyjnych – podejścia niemal nieobecnego w badaniach prowadzonych na tym etapie rozwoju. Metodologia ta umożliwi przeprowadzenie pierwszych bezpośrednich pomiarów funkcjonalnej aktywności kanału PIEZO1 we wczesnych zarodkach ssaków, dostarczając informacji, których nie można uzyskać za pomocą konwencjonalnych metod molekularnych ani obrazowania.

Projekt ten ma na celu charakterystykę mechanizmu mechanobiologicznego, który może mieć kluczowe znaczenie dla pomyślnego przebiegu procesów rozwoju przedimplantacyjnego i implantacji, a zatem dostarczy nowych danych istotnych nie tylko dla biologii rozwoju, ale i medycyny rozrodu.

Serdecznie gratulujemy otrzymania grantu i trzymamy kciuki za jego realizację!

Szczegóły dotyczące konkursów Narodowego Centrum Nauki na stronie: https://www.ncn.gov.pl/aktualnosci/2026-06-11-wyniki-opus30-sonata21