Grant SONATA na badania nad mechanizmami rozwoju zakażeń bakteryjnych

23 06 2026

Dr Karolina Jaworska, z Zakładu Mikrobiologii Molekularnej (Instytut Mikrobiologii), otrzymała finansowanie z Narodowego Centrum Nauki w kwocie 1 508 157 PLN w ramach konkursu SONATA 21 na realizację projektu pt. „Ten drugi chaperon: mapowanie regulonu sRNA zależnego od ProQ.”

Yersinia enterocolitica to bakteria wywołująca zakażenia przewodu pokarmowego człowieka. W swoim cyklu życiowym funkcjonuje w dwóch bardzo różnych środowiskach – poza organizmem gospodarza, gdzie występuje w wodzie i glebie, oraz wewnątrz organizmu gospodarza, gdzie musi skutecznie przystosować się do warunków panujących w trakcie infekcji. Przetrwanie w tak odmiennych niszach wymaga szybkiego dostosowywania aktywności genów odpowiedzialnych za metabolizm, odporność na stres i wirulencję.

Kluczową rolę w tym procesie odgrywają małe regulatorowe RNA (sRNA), które umożliwiają bakteriom błyskawiczną i „energooszczędną” kontrolę ekspresji genów. Działanie sRNA zależy jednak od białek opiekuńczych wiążących RNA. Przez wiele lat za główny taki czynnik uważano białko Hfq. Coraz więcej badań wskazuje jednak, że równie ważną funkcję może pełnić drugie białko pomocnicze – ProQ, które współpracuje z odrębną grupą regulatorowych RNA.

Celem projektu jest poznanie roli białka ProQ w regulacji procesów życiowych Y. enterocolitica. Badania pozwolą zidentyfikować cząsteczki sRNA związane z ProQ, określić regulowane przez nie geny oraz zrozumieć wpływ tego białka na takie cechy bakterii jak ruchliwość, tworzenie biofilmu, odpowiedź na stres czy produkcja czynników zjadliwości. W projekcie zostaną wykorzystane nowoczesne metody transkryptomiczne i proteomiczne, które umożliwią jednoczesną analizę RNA oraz białek w warunkach naśladujących środowisko zewnętrzne i organizm gospodarza.

Uzyskane wyniki dostarczą nowych informacji na temat mechanizmów regulacji genów u bakterii chorobotwórczych oraz pozwolą lepiej zrozumieć procesy odpowiedzialne za rozwój infekcji. W dłuższej perspektywie badania mogą przyczynić się do opracowania nowych, bardziej precyzyjnych strategii zwalczania zakażeń bakteryjnych, opartych na wykorzystaniu naturalnych mechanizmów regulacji RNA zamiast klasycznych antybiotyków.

Serdecznie gratulujemy otrzymania grantu i trzymamy kciuki za jego realizacje!

Szczegóły dotyczące konkursów Narodowego Centrum Nauki na stronie: https://www.ncn.gov.pl/aktualnosci/2026-06-11-wyniki-opus30-sonata21