Grant OPUS NCN na badanie enzymów przetwarzających RNA jako kluczowych regulatorów stresu jąderkowego u roślin

22 06 2026

Dr Monika Zakrzewska – Płaczek z Instytutu Genetyki i Biotechnologii otrzymała finansowanie z Narodowego Centrum Nauki w kwocie 3 081 100 PLN w ramach konkursu OPUS 30 na realizację projektu pt. „Enzymy przetwarzające RNA jako kluczowe regulatory stresu jąderkowego u roślin.”

Z powodu zmian klimatycznych rośliny coraz częściej muszą radzić sobie z suszą, upałem i chorobami. Ponieważ nie mogą uciec, ich przetrwanie zależy od wewnętrznej obrony. Kluczowe znaczenie ma tu produkcja rybosomów – komórkowych „fabryk” wytwarzających białka niezbędne do życia i walki ze stresem. Proces ten odbywa się wewnątrz komórki, w strukturze zwanej jąderkiem. Wstępne dane pokazują, że problemy z produkcją rybosomów wpływają na działanie setek genów – w tym tych odpowiedzialnych za odporność czy rozwój komórek.

Na czym polega stres jąderkowy? Warunki środowiskowe mogą prowadzić do tzw. stresu jąderkowego, objawiającego się m.in. zaburzeniem produkcji rybosomów. U zwierząt proces ten jest dobrze znany i wiąże się go z chorobami, ale u roślin wciąż stanowi dużą zagadkę. Głównym założeniem jest to, że konkretne enzymy (odpowiedzialne za przetwarzanie RNA) nie tylko uczestniczą w powstawaniu rybosomów, ale też kontrolują strukturę samego jąderka i zarządzają ekspresją genów.

Do analizy stresu jąderkowego posłuży popularna roślina modelowa – Arabidopsis thaliana – oraz jej genetycznie zmodyfikowane wersje, które zostaną przeanalizowane za pomocą zaawansowanych metod łączących biologię molekularną, biochemię i mikroskopię, w tym analizy kondensatów biomolekularnych oraz procesu powstawania mikro-kropel (tzw. rozdziału faz cieczy). Pozwoli to sprawdzić, które białka reagują na stres jąderkowy i jak te zaburzenia wpływają na wzrost oraz rozwój całej rośliny.

Dlaczego ta wiedza jest ważna? Zrozumienie tych mechanizmów pozwala lepiej poznać podstawowe funkcje komórkowe roślin. W przyszłości odkrycia te mogą pomóc w tworzeniu nowych, bardziej odpornych na zmiany klimatu odmian uprawnych.

Serdecznie gratulujemy otrzymania grantu i trzymamy kciuki za jego realizacje!

Szczegóły dotyczące konkursów Narodowego Centrum Nauki na stronie: https://www.ncn.gov.pl/aktualnosci/2026-06-11-wyniki-opus30-sonata21