Grant OPUS NCN na badania nad mechanizmami zależności między temperaturą a rozmiarem ciała u organizmów zmiennocieplnych

08 12 2025

Dr Piotr Maszczyk, adiunkt w Zakładzie Hydrobiologii Instytutu Ekologii Wydziału Biologii UW, otrzymał finansowanie Narodowego Centrum Nauki w wysokości 1 909 562 PLN w ramach konkursu OPUS 29 na realizację projektu pt. „Drapieżnictwo zależne od temperatury jako czynnik ultymatywny kształtujący zależność między temperaturą a rozmiarem ciała u organizmów zmiennocieplnych”. Projekt będzie realizowany w konsorcjum ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

Wielkość ciała jest kluczową cechą determinującą funkcjonowanie organizmów zmiennocieplnych. W warunkach postępującego globalnego ocieplenia zrozumienie mechanizmów regulujących zmiany wielkości ciała ma zasadnicze znaczenie dla prognoz ekologicznych i ewolucyjnych. Reguła wielkość–temperatura (temperature–size rule, TSR), zgodnie z którą organizmy zmiennocieplne w wyższej temperaturze rosną szybciej, lecz osiągają mniejsze rozmiary ciała na danym etapie rozwoju, jest szeroko udokumentowana, jednak jej podłoże mechanistyczne pozostaje nie w pełni wyjaśnione.

W ramach projektu analizowane będą dwa typy mechanizmów: (1) limitacyjny, w którym spadek rozmiaru ciała wynika z fizjologicznych ograniczeń produkcji w warunkach narastającej wraz z temperaturą limitacji tlenowej i energetycznej, oraz (2) adaptacyjny, w którym TSR jest efektem optymalizacji strategii historii życia przez dobór naturalny, tak aby kombinacja tempa wzrostu, wieku i rozmiaru przy dojrzewaniu oraz inwestycji w reprodukcję maksymalizowała sukces rozrodczy osobnika. Główny nacisk położony zostanie na rolę zależnego od temperatury drapieżnictwa jako czynnika selekcyjnego kształtującego TSR.

Aby ocenić powszechność mechanizmu drapieżniczego, zostanie on przebadany w różnych systemach drapieżnik–ofiara w środowiskach wodnych i lądowych, w eksperymentach integrujących poziom organizmalny, fizjologiczny i molekularny oraz za pomocą metaanalizy. Sprawdzone zostanie m.in., czy silniejszy wzorzec zgodny z TSR u wodnych zwierząt zmiennocieplnych wynika z silniejszej, termicznie modulowanej presji drapieżniczej w porównaniu z układami lądowymi, wynikającej z częstszego żerowania drapieżników w przestrzeni trójwymiarowej przy jednoczesnym żerowaniu ofiar w przestrzeni dwuwymiarowej, większych różnic mobilności między drapieżnikiem a ofiarą oraz mniejszego udziału drapieżników endotermicznych.

Integrując perspektywy molekularną, fizjologiczną i ekologiczną, projekt ma na celu precyzyjne wyjaśnienie podwójnego podłoża TSR – produkcji w warunkach ograniczeń tlenowych oraz termicznie modulowanego drapieżnictwa – a także poprawę prognoz skutków ocieplenia klimatu dla funkcjonowania ekosystemów wodnych i lądowych.

Serdecznie gratulujemy uzyskanego finansowania i życzymy owocnych badań oraz powodzenia w pozyskiwaniu środków na kolejne projekty!

Szczegóły dotyczące konkursu OPUS 29 można znaleźć na stronie NCN:
www.ncn.gov.pl/konkursy/wyniki/2025-11-28-opus-preludium