Grant OPUS NCN na badania nad mechanizmami cytoplazmatycznej identyfikacji dwuniciowego RNA

25 06 2026

Dr Karolina Drążkowska z Laboratorium Epitranskryptomiki Instytutu Bioinżynierii otrzymała finansowanie z Narodowego Centrum Nauki w kwocie 2 758 400 PLN w ramach konkursu OPUS 30 na realizację projektu pt. „Cytoplazmatyczne rozpoznawanie dwuniciowego RNA jako czynnik inicjujący komórkowe reakcje stresowe i przebudowę RNA”.

Dwuniciowy RNA (dsRNA) działa jak uniwersalny „sygnał zagrożenia”, który uruchamia reakcje obronne w komórkach. Jego pojawienie się najczęściej jest oznaką infekcji wirusowej, ale może również być konsekwencją nieprawidłowego metabolizmu własnych cząsteczek RNA. W ludzkich komórkach dsRNA pojawiający się w cytoplazmie wykrywany jest przez kilka wyspecjalizowanych systemów, które uruchamiają odmienny typ odpowiedzi – włączenie genów produkujących interferony przez pobudzenie receptorów RIG-I i MDA5, zahamowanie syntezy białek w konsekwencji aktywacji receptora PKR, albo degradowanie RNA na szlaku OAS/RNaza L.

Podczas zakażenia komórka uruchamia wszystkie odpowiedzi jednocześnie, co utrudnia przypisanie konkretnego efektu do każdej z tych odpowiedzi. Założeniem projektu jest zbadanie wzajemnych zależności, dzięki oddzieleniu nakładających się na siebie reakcji i zrozumienie, jak każdy z systemów wykrywania dsRNA wpływa na zachowanie komórki. Naukowcy wykorzystają do tego zestaw syntetycznych dsRNA, które stworzą z uwzględnieniem ich właściwości, takich jak długość, modyfikacje chemiczne czy struktura końca 5’. Cząsteczki zaprojektują tak, aby specyficznie pobudzały każdy z badanych szlaków oddzielnie. Sprawdzą, jak dany sposób wykrywania dsRNA wpływa na aktywność genów, syntezę białek i stabilność RNA. Zbadają, jak konkretne ścieżki zmieniają organizację wewnętrzną komórki, zwłaszcza struktur zwanych ziarnami stresowymi, które przechowują RNA podczas stresu. Pozwoli to stworzyć mapę reakcji komórek na dsRNA, obrazującą które geny są włączane, które RNA są chronione albo degradowane, jak zmienia się synteza białek i jak reorganizują się struktury komórkowe. Projekt dostarczy nowej wiedzy o tym, jak komórki interpretują jeden z najważniejszych sygnałów infekcji i stresu.

Uzyskane wyniki znacząco wpłyną na rozwój nauk biomedycznych, ponieważ pomogą wyjaśnić, dlaczego niektóre wirusy wywołują silną reakcję zapalną, a inne nie. Będą pomocne przy projektowaniu leków RNA, które nie będą powodować niepożądanej aktywacji układu odpornościowego. Efekty badań poszerzą nasze rozumienie chorób, w których wykrywanie dsRNA jest zaburzone, takich jak niektóre schorzenia autoimmunologiczne czy choroby wynikające z powstawania błędów w metabolizmie RNA.

Serdecznie gratulujemy otrzymania grantu i trzymamy kciuki za jego realizacje!

Szczegóły dotyczące konkursów Narodowego Centrum Nauki na stronie: https://www.ncn.gov.pl/aktualnosci/2026-06-11-wyniki-opus30-sonata21