logo Uniwersytet Warszawski


Historia Wydziału Drukuj
czwartek, 07 września 2017 13:24

wydz1 Historia Wydziału Biologii jest prawie tak długa, jak dzieje samego Uniwersytetu Warszawskiego, mimo iż w momencie powstania Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego, w roku 1816, nawet w nazwie żadnego z pięciu jego Wydziałów nie pojawiło się słowo "biologia". Przedmiotami przyrodniczymi wykładanymi na Wydziale Umiejętności Filozoficznych były: Geologia i Zoologia oraz Botanika i Antropologia. W 1817 r. otwarto na terenie Łazienek Warszawski Ogród Botaniczny, kierowany przez pioniera anatomii i morfologii roślin, prof. Michała Szuberta (1787-1860). Ogród Botaniczny przy Pałacu Kazimierzowskim istniał już od 1811 r., zarządzany przez prof. Jakuba F. Hoffmana (1758-1830), lekarza i przyrodnika. W roku 1819 powołana została do życia pierwsza w Polsce, i jedna z pierwszych na świecie, Katedra Zoologii Królewskiego Uniwersytetu Warszawskiego, zorganizowana i kierowana przez znakomitego systematyka, prof. Feliksa Pawła Jarockiego (1790-1865); działała ona do zamknięcia uczelni w 1831 r.

Po zamknięciu Uniwersytetu w 1831 r. uczeni warszawscy prowadzili badania naukowe i rozwijali aktywność popularyzatorską w ramach Gabinetu, włączonego później do Szkoły Głównej Warszawskiej, zalążka obecnego Wydziału Biologii UW. Pierwszym profesorem zoologii w Szkole Głównej został w 1862 r. prof. Benedykt Dybowski (1833 - 1930), propagator teorii ewolucji Darwina. Następcą prof. Dybowskiego był prof. August Wrześniowski (1836 - 1892) - twórca polskiej protozoologii. W gronie wybitnych uczonych tego okresu wymienić należy także profesora botaniki: Edwarda Strasburgera (1844-1912) - jednego z odkrywców chromosomów, twórcę cytologii oraz anatomii porównawczej i rozwojowej, roślin, a także zoologów: prof. Władysława Taczanowskiego (1819-1890) - ornitologa, prof. Antoniego Wałeckiego (1815-1897) - systematyka, prof. Henryka Fryderyka Hoyera (1834-1907) - ojca histologii polskiej, oraz prof. Konstantego Janickiego (1876-1932) - twórcę warszawskiej szkoły parazytologicznej.

wydz2 W okresie międzywojennym, na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym ówczesnego Uniwersytetu im. Józefa Piłsudskiego powstały nowe jednostki: w 1919 r. Katedra Botaniki Ogólnej, kierowana przez prof. Zygmunta Wóycickiego (1871-1941), florystę, cytologa i embriologa roślin, w 1919 r. Katedra Fizjologii Roślin, kierowana przez prof. Kazimierza Bassalika (1879-1960), zajmująca się wówczas badaniami rozwoju roślin i drobnoustrojów, w tym samym roku Katedra Systematyki i Geografii Roślin, kierowana przez prof. Bolesława Hryniewieckiego (1876-1963), systematyka i geografa roślin. W 1916 r. powstała Katedra Anatomii Porównawczej i Embriologii, kierowana przez prof. Jana Korczaka Tura (1875-1942), wybitnego teratologa i embriologa, ucznia znanego uczonego rosyjskiego Pawła Mitrofanowa (1857-1920), który wykształcił wielu znakomitych badaczy, m. in. Józefa Eismonda (1862-1937) - embriologa i cytologa, Mieczysława Konopackiego (1880-1939)- histologa i embriologa. Uczniami prof. Tura byli z kolei m. in. August Dehnel (1903-1962)- organizator i pierwszy kierownik Zakładu Badania Ssaków w Białowieży, prof. Zygmunt Kraczkiewicz (1900-1971), Stanisław Bilewicz (1903-1962) - embriolog, kierownik Zakładu Embriologii w latach 1953-1962, rektor Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie w latach 1956-1959. W 1918 r. powstała pierwsza w Europie Katedra Fizjologii Zwierząt, kierowana przez prof. Kazimierza Białaszewicza (1882-1943), jednego z najwybitniejszych fizjologów europejskich, prekursora biochemii, zasłużonego organizatora życia naukowego w Polsce okresu międzywojennego. Z Katedrą tą związany był także inny wybitny fizjolog zwierząt, prof. Jan Dembowski (1889-1963), późniejszy dyrektor Instytutu Biologii Doświadczalnej PAN im. Marcelego Nenckiego, a zarazem wykładowca biologii na Uniwersytecie Warszawskim. W 1925 r. została powołana Katedra Cytologii, kierowana przez prof. Wacława Brunona Baehra (1873-1939), wybitnego cytologa i cytogenetyka. W 1948 roku w miejsce Katedry Cytologii powstał Zakład Cytologii kierowany przez prof. Zygmunta Kraczkiewicza.

W czasie Wojny Wydział Matematyczno-Przyrodniczy poniósł duże straty; zginęło wielu pracowników Wydziału, w tym 12 profesorów. Spalonych zostało wiele pomieszczeń, m.in. budynek Szkoły Głównej i Pomuzealny.

Zaraz po wojnie działalność biologów została reaktywowana w ramach Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego. Jednym z pierwszych zakładów, który podjął pracę po zniszczeniach wojennych już w końcu 1945r, był Zakład Botaniki Ogólnej, kierowany przez ks. prof. Józefa Szuletę, ucznia, asystenta i następcę zmarłego w czasie wojny prof. Zygmunta Wóycickiego. W 1951 r. z Wydziału tego wydzieliły się: Wydział Matematyki, Fizyki i Chemii oraz Wydział Biologii i Nauk o Ziemi. W związku z szybkim i znacznym rozwojem nauk biologicznych nastąpiło wyodrębnienie się nowych dziedzin w samodzielne placówki naukowo-dydaktyczne w postaci katedr i zakładów. I tak, w 1948 r. powstał Zakład Genetyki, w 1953 r. pierwsza w historii UW Pracownia Biochemiczna, która wyodrębniła się z Katedry Fizjologii Roślin, a prowadzona była przez prof. Zofię Kasprzyk (1917-2002), w 1954 r. Zakład Ekologii, oraz z inicjatywy prof. Ireny Chmielewskiej (1905-1987) Katedra Biochemii (1958), w której w 1965 roku utworzono trzy zakłady: Biochemii Ogólnej, Biochemii Roślin i Enzymatyki, kierowany przez 30 lat przez prof. Zbigniewa Kaniugę. W 1960 roku z Katedry Fizjologii Roślin, kierowanej przez prof. Kazimierza Bassalika (1879-1960), a następnie prof. Piotra Strebeyko (1908-2003), utworzono Zakład Fizjologii Roślin i Katedrę Mikrobiologii, którą objął prof. Władysław Kunicki-Goldfinger (1916-1995), z utworzonymi później zakładami - w 1963 r. - Mikrobiologii Ogólnej i Mikrobiologii Przemysłowej oraz - w 1966 r. - Wirusologii Ogólnej. Powstały również zakłady: Fitosocjologii Stosowanej (1962), Parazytologii (1963) i Immunologii (1975). Wydział Biologii ostatecznie wyłonił się z Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi w roku 1969. Składały się nań wówczas cztery Instytuty: Botaniki, Zoologii, Biochemii i Mikrobiologii. W 1993 r. z Instytutu Botaniki wyodrębnił się Instytut Eksperymentalnej Biologii Roślin, obecnie Instytut Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin. W strukturze Wydziału wyłonił się też w 2006 r. Instytutu Genetyki i Biotechnologii.  Z międzywojennymi i powojennymi dziejami naszego Wydziału wiążą się nazwiska wielu wybitnych, nieżyjących już dzisiaj profesorów: Zygmunta Wóycickiego (1871-1941), Wincentego L. Wiśniewskiego (1904-1958), Kazimierza Bassalika (1879-1960), Mariana Gieysztora (1901-1961), Bolesława Hryniewieckiego (1876-1963), Mariana Rybickiego (1905-1967), Zygmunta Kraczkiewicza (1900-1971), Tadeusza Jaczewskiego (1899-1974), Ireny Rejment-Grochowskiej (1911-1979), Kazimierza Petrusewicza (1906-1982), Henryka Teleżyńskiego (1905-1989), Kazimierza Tarwida (1909-1988), Zdzisława Raabe (1909-1972), Ireny Chmielewskiej (1905-1987), Ludmiły Bassalik-Chabielskiej (1924-1994), Kazimierza Matusiaka (1913-1994),Władysława Kunickiego-Goldfingera (1916-1995), Andrzeja Batki (1933-1997), Wacława Gajewskiego (1911-1997), Józefa Szulety (1908-1997), Kazimierza Toczko (1928-1998), Krystyny Izdebskiej-Szymony (1934-2000), Zbigniewa Kwiatkowskiego (1929-2001), Kazimierza Dobrowolskiego (1931-2002), Piotra Strebeyko (1908-2003).

Od momentu powstania Wydziału Biologii, funkcję dziekanów pełnili kolejno: prof. Alina Skirgiełło (w latach 1969-1975), prof. Irena Rejment-Grochowska (1975-1978), prof. Kazimierz Dobrowolski (1978-1979), prof. Ewa Pieczyńska (1979-1981), prof. Zbigniew Kwiatkowski (1981-1984), prof. Bronisław Cymborowski (1984-1987), prof. Stanisław Lewak (1987-1993), prof. Ewa Symonides (1993-1999), prof. Michał Kozakiewicz od 1999 r. do 2005 r.

Wewnętrzna struktura Wydziału zmienia się wraz z rozwojem nauk biologicznych na świecie: wyodrębniają się nowe lub przestają funkcjonować dotychczasowe jednostki organizacyjne, poszczególne Zakłady wprowadzają nowe kierunki badań, zmienia się wreszcie program i charakter studiów. Oferując studentom coraz bogatszą paletę przedmiotów i większą możliwość ich wyboru, staramy się sprostać wyzwaniu, jakie stawia niesłychanie dynamiczny rozwój nauk biologicznych.

Od roku 2000 r. znaczna część Wydziału Biologii mieści się na terenie Kampusu Ochota w nowym budynku przy ul. Ilji Miecznikowa 1, bez barier architektonicznych, z nowoczesnymi salami i dobrze wyposażonymi laboratoriami studenckimi i pracowniami naukowymi. Budynek ten nie powstałby bez ogromnego, trudnego do przecenienia zaangażowania i wysiłku ówczesnego dziekana Wydziału - prof. Ewy Symonides i wielkiej pracy wykonanej przez "seniora" budowy, prof. Jerzego Moraczewskiego.

Wydział Biologii obecnie składa się z 25 Zakładów, skupionych w 6 Instytutach: Biochemii, Biologii Eksperymentalnej i Biotechnologii Roślin, Botaniki, Mikrobiologii i Zoologii, i najmłodszego w historii Wydziału - Instytutu Genetyki i Biotechnologii.  W skład Wydziału wchodzi także Ogród Botaniczny, Białowieska Stacja Geobotaniczna, która obchodziła niedawno swoje 50-lecie, samodzielne pracownie (Mikroskopii Elektronowej i Konfokalnej, Izotopowa i Analizy Skażeń Środowiskowych) i stacje terenowe (w Pilchach i Urwitałcie). Wydział zatrudnia ponad 150 nauczycieli akademickich, a kształci około 800 studentów. Na Wydziale funkcjonują trzy kierunki studiów: biologia, biotechnologia i ochrona środowiska. Wydział Biologii uczestniczy także w kształceniu studentów w ramach: Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Matematyczno-Przyrodniczych (MISMaP) i Międzywydziałowych Studiów Ochrony Środowiska (MSOŚ), makrokierunków Bioinformatyka i Biologia systemów i Zarządzanie środowiskiem. Profesorowie Wydziału Biologii pełnili ważne funkcje we władzach UW: w latach 1982-1985 rektorem był prof. Kazimierz Dobrowolski, zaś prorektorami i to niejednokrotnie przez kilka kadencji byli profesorowie: Tadeusz Jaczewski, Zygmunt Kraczkiewicz, Kazimierz Dobrowolski, Piotr Węgleński. Od roku 1999/2000 funkcję rektora Uniwersytetu Warszawskiego pełnił przez dwie kadencje prof. Piotr Węgleński. W gronie profesorów Wydziału znajdują się członkowie PAN: członek rzeczywisty - prof. Andrzej K. Tarkowski oraz członkowie korespondenci - prof. Maciej Z. Gliwicz, prof. Andrzej Jerzmanowski i prof. Piotr Węgleński, a także członkowie PAU: członek czynny - prof. Andrzej K. Tarkowski oraz członkowie korespondenci - prof. Jadwiga Bryła i prof. Maciej Gliwicz. Prof. Andrzej Tarkowski był także członkiem rzeczywistym PAN i PAU, a także zagranicznym Francuskiej i Amerykańskiej Akademii Nauk oraz członkiem Academia Europaea i laureatem wielce prestiżowej nagrody Japan Prize (2002) za pionierskie badania nad rozwojem embrionalnym ssaków. Prof. Stanisław Lewak jest od 1998 r. członkiem Francuskiej Akademii Rolniczej (l'Academie d'Agriculture de France). Prof. Janusz Faliński z Białowieskiej Stacji Geobotanicznej, członek włoskiej Akademii Nauk Leśnych został uhonorowany w roku 1995 tytułem Doktora Honoris Causa Uniwersytetu w Camerino we Włoszech; tym samym tytułem Uniwersytet Warszawski uhonorował w 1992 r. wybitnego genetyka polskiego pochodzenia, prof. Piotra Słonimskiego z Uniwersytetu Paris VI. W 1989 r. prof. Władysław Kunicki-Goldfinger został Doktorem Honoris Causa Uniwersytetu Wrocławskiego, w 2000 r. prof. Andrzej K. Tarkowski został Doktorem Honoris Causa Uniwersytetu Jagiellońskiego, w 2001 r. prof. Janusz Gill - Doktorem Honoris Causa Akademii Rolniczej w Szczecinie, w 2002 r. - prof. Piotr Węgleński - Doktorem Honoris Causa Uniwersytetu w Iwanofrankowsku na Ukrainie.

Laureatem Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, najbardziej prestiżowej nagrody naukowej w Polsce, tzw. polskiego Nobla, został w 2001 r. prof. Maciej Gliwicz. Jest on także laureatem medalu Naumanna-Thienemanna przyznawanego przez Międzynarodowe Towarzystwo Limnologiczne SIL oraz laureatem nagrody Fundacji Otto Kinne "Excellence in ecology". Prof. Andrzej Jerzmanowski za książkę "Geny i ludzie" otrzymał w 1995 r. nagrodę im. Prof. Hugona Steinhausa. 
Wielu absolwentów Wydziału Biologii zasiliło szeregi kadry profesorskiej w placówkach badawczych w kraju i za granicą i robi międzynarodowe kariery. Inni, związani z naszym Wydziałem jako jego studenci lub pracownicy stali się postaciami życia politycznego, społecznego i artystycznego, m. in. siostra Małgorzata Chmielewska ze Wspólnoty Chleb Życia, pomagającej bezdomnym i ubogim, Ryszard Szaniawski (prezes Fundacji Hospicjum onkologiczne), Krzysztof Śliwiński (dyplomata, obecnie ambasador RP w RPA), Magdalena Tulli (pisarka), Bogdan Styczyński (jazzman), Maryna Sołtyńska-Szollosi (malarka i rzeźbiarka), Maciej Iłowiecki (dziennikarz).

Władysław Kunicki-Goldfinger uczestniczył w 1989 r. w obradach "Okrągłego Stołu", w zespołach ds. nauki i oświaty, a Anna Kalinowska - w zespole ds. ochrony środowiska (dzisiaj zasiada we władzach Światowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN). Ewa Symonides była przez wiele lat wiceprzewodniczącą i przewodniczącą Państwowej Rady Ochrony Przyrody; , sprawowała też funkcję Głównego Konserwatora Przyrody; funkcję tę pełnił również Kazimierz Dobrowolski.

Opracowały: Agnieszka Mostowska i Joanna Pijanowska

 


logo HR